Affectieve stoornis
Stoornis in het gevoelsleven, meestal gebruikt om aan te geven dat iemands gevoelens of stemming in extreme mate verhoogd (manisch) of juist verlaagd (depressief) is. | |
Alibi-manisch-depressief
Het verschijnsel dat mensen zich ten onrechte de diagnose manisch-depressief aanmeten om hun gedrag te rechtvaardigen. | |
Anti-epilepticum
Geneesmiddel dat gebruikt wordt bij de behandeling van epilepsie. | |
Anti-Parkinsonmiddelen
Geneesmiddelen tegen verschijnselen van de ziekte van Parkinson of de parkinsonachtige bijwerkingen van sommige andere geneesmiddelen, zoals antipsychotica (middelen die ondermeer bij de behandeling van psychosen worden gebruikt). | |
Anticonceptie
Letterlijk: het voorkómen van een bevruchting. Het gebruik maken van middelen of methoden ter voorkoming van zwangerschap. | |
Antidiabeticum
Geneesmiddel gebruikt bij de behandeling van suikerziekte. | |
APZ
Afkorting van algemeen psychiatrisch ziekenhuis. | |
Biochemie
De kennis betreffende de scheikundige (chemische) processen in het levende organisme. | |
Bipolair
Letterlijk: tweezijdig. Wordt in de psychiatrie gebruikt voor stemmingsstoornissen waarbij zowel manische als depressieve episoden voorkomen. | |
Boodschaphormoon
Een in de hypothalamus (een gebied aan de onderkant van de hersenen) gemaakt hormoon dat de hypofyse (hersenaanhangsel) stimuleert tot het maken van bepaalde hormonen (stimuleringshormonen) die elders in het lichaam de werking van hormoonvormende klieren | |
BOPZ
Afkorting van bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen. De wet BOPZ is een wet die het mogelijk maakt om iemand tegen zijn of haar wil op te laten nemen in een psychiatsisch ziekenhuis of een psychiatrische afdeling van een algemeen ziekenhuis | |
Chronisch
Geeft bij ziekten aan dat het verloop langdurig of slepend is. | |
Concentratie
De hoeveelheid van een bepaalde stof in een afgesproken volume-eenheid, bijvoorbeeld milligram per milliliter. | |
Consensus
Overeenstemming binnen een bepaalde groep mensen over een bepaald onderwerp. In de medische wereld betreft het in de praktijk een pakket van gemeenschappelijk ontwikkelde en uitgedragen regels omtrent een zo goed mogelijk beleid voor wat betreft een bepaa | |
Curatele
Een door de rechtbank over een meerderjarige uitgesproken maatregel waarbij iemand (een curator) het beheer krijgt ten aanzien van zijn bezittingen. Curatele kan worden uitgesproken in het geval iemand als gevolg van een ernstige geestelijke stoornis niet | |
Denkmodel
Een concreet voorbeeld aan de hand waarvan veel abstracte begrippen wat duidelijker kunnen worden gemaakt. | |
Derealisatie
Verandering in het waarnemen van de omgeving, waardoor deze als vervormd en onwerkelijk wordt gezien. Daardoor verliest men het contact met de werkelijkheid. | |
Diameter
Doorsnede | |
Dominant
Erfelijke eigenschap die maar op één chromosoom van een chromosomenpaar hoeft voor te komen (dus van één van beide ouders afkomstig) om tot de ziekte te leiden, ondanks dat het andere chromosoom uit dat chromosomenpaar 'gezond' is. | |
Eczeem
Meestal jeukende huiduitslag die gepaard gaat met een combinatie van onscherp begrensde roodheid, schilfering, verhevenheden en soms blaasjes en korstjes. Men kent diverse eczeemtypen zoals constitutioneel eczeem, contacteczeem, seborroisch eczeem en zwem | |
Elektroconvulsieve therapie
Het door toedienen van stroom via de schedel aan de hersenen opwekken van een epileptisch toeval, ter behandeling van een ernstige depressieve stoornis die niet met medicijnen genezen kan worden. De behandeling gebeurt onder narcose. Door het toedienen va | |
Elektroshocktherapie
Het door toedienen van stroom via de schedel aan de hersenen opwekken van een epileptisch toeval, ter behandeling van een ernstige depressieve stoornis die niet met medicijnen genezen kon worden. De behandeling gebeurt onder narcose. Door het toedienen va | |
Endogeen
Letterlijk: van binnen uit ontstaand. Heeft bij bijvoorbeeld depressies (endogene depressie) de betekenis dat de depressie zonder aanwijsbare reden van buiten af (zoals ontslag, echtscheiding, verlies van een naaste) is ontstaan is waarschijnlijk een 'inw | |
Episode
Bij stemmingsstoornissen gebruikt om een periode van een depressie of een periode van een manie aan te geven. | |
Erfelijkheid
De mate waarin een ziekte of conditie aan het nageslacht wordt doorgegeven. | |
Fenotype
De uiteindelijke verschijningsvorm van een nakomeling als resultaat van de verschillende (dominante en recessieve) invloeden van de erffactoren (genen). | |
Gele sticker
Een geel gekleurde sticker die door de apotheek op de verpakking van een geneesmiddel wordt geplakt als waarschuwing dat het betreffende geneesmiddel de rijvaardigheid kan verminderen. | |
Gen
Stukje erfelijk materiaal (DNA) op een chromosoom dat een bepaalde eigenschap herbergt, bijvoorbeeld het opdracht geven voor de productie van een bepaald eiwit. | |
Genetische code
DNA, het basisbestanddeel van waaruit de chromosomen (erfelijkheidsdragers) zijn opgebouwd: een lange keten van allerlei opeenvolgende combinaties van vier verschillende eiwit-achtige stoffen (adenine, cytosine, guanine en thymine) die de blauwdruk vormen | |
Hallucinatie
Een waarneming zonder bijbehorende uitwendige prikkel, die door de betrokkene als echt wordt ervaren, maar die in werkelijkheid niet aanwezig is en die anderen dus niet kunnen bevestigen. Hallucinaties als het horen van stemmen of het zien van personen, z | |
Identiteit
Een begrip dat in velerlei betekenissen wordt gebruikt. In de psychologie slaat identiteit op het gevoel van iemand dat hij een en dezelfde persoon is, met eigen kenmerken en waardoor hij van anderen te onderscheiden is. Identiteit wordt ook gebruikt voor | |
Indicatie
Algemeen aanvaard toepassingsgebied van een behandeling, ingreep of geneesmiddel. | |
Internist
Medisch specialist die zich bezighoudt met inwendige geneeskunde. Maag-, darm- en leverziekten vallen onder zijn of haar werkterrein, maar ook ziekten van de ademhalingsorganen en de bloedsomloop, en stoornissen in de hormoonhuishouding. | |
Jet-lag
Ontregeling van de verschillende bioritmen door de overschrijding van diverse tijdzones op intercontinentale vluchten. Zo kan na een vliegreis het bioritme bijvoorbeeld staan 'afgesteld' op 4 uur 's middags, terwijl het al 11 uur 's avonds is en iedereen | |
Linkage
Het verschijnsel dat twee of meer erffactoren (genen) generaties lang als vaste combinatie van ouder naar kind worden doorgegeven en zich dus kennelijk dicht bij elkaar op eenzelfde chromosoom bevinden. Daardoor is het in principe mogelijk genetische kaar | |
Manie
Een ziekelijk opgewekte en ontremde stemming, met een overmaat aan activiteit, grootse -meestal niet reële- plannen, afgenomen slaapbehoefte, overdreven eigenwaarde tot hoogmoed, overdreven spaakzaamheid en gejaagde gedachten. Kan zich periodiek voordoen, | |
Manisch-depressief
Het ziektebeeld of de stoornis waarbij in de loop van het leven in ieder geval manische episoden voorkomen (zie Manie) en meestal ook depressieve (zie Depressie in engere zin), die elkaar afwisselen in een nagenoeg onvoorspelbaar patroon, met daartussen s | |
Manisch-depressief
Het ziektebeeld of de stoornis waarbij in de loop van het leven in ieder geval manische episoden voorkomen (zie Manie) en meestal ook depressieve (zie Depressie in engere zin), die elkaar afwisselen in een nagenoeg onvoorspelbaar patroon, met daartussen s | |
Manisch-depressieve psychose
Het ziektebeeld of de stoornis waarbij in de loop van het leven in ieder geval manische episoden voorkomen (zie Manie) en meestal ook depressieve (zie Depressie in engere zin), die elkaar afwisselen in een nagenoeg onvoorspelbaar patroon, met daartussen s | |
MAO
Mono-amino-oxydase, een stof die ervoor zorgt dat in het zenuwstelsel bepaalde signaaloverdrachtstoffen (neurotransmitters) weer worden afgebroken. | |
Maskergelaat
Strakke gelaatstrekken tengevolge van verhoogde spanning van de gelaatsspieren, ondermeer als symptoom bij de ziekte van Parkinson of als bijwerking van bepaalde medicijnen. | |
MDS
Manisch-depressieve stoornis, het ziektebeeld of de stoornis waarbij in de loop van het leven in ieder geval manische episoden voorkomen (zie Manie) en meestal ook depressieve (zie Depressie in engere zin), die elkaar afwisselen in een nagenoeg onvoorspel | |
Melancholie
Diepe, ernstige vorm van een depressieve stoornis, waarbij sprake is van een bepaald dag-nachtritme ('s morgens is de depressie doorgaans ernstiger dan 's avonds), afname van de eetlust met gewichtsverlies en een slaapstoornis ('s morgens erg vroeg wakker | |
Neurologische aandoening
Ziekte of afwijking van het zenuwstelsel. | |
Nitrobaat
Bloedvatverwijdend geneesmiddel dat gebruikt wordt om pijnklachten in de hartstreek en benauwdheidsklachten, als gevolg van vernauwingen van de hartkransslagaders, snel te verlichten. | |
NSMD
Nederlandse Stichting voor Manisch Depressieven, de patiëntenvereniging voor manisch-depressieve mensen. | |
Occlusie-effect
Verschijnsel dat men de eigen stem 'anders' hoort wanneer de gehoorgangen zijn afgesloten. | |
PAAZ
Afkorting van Psychiatrische Afdeling van een Algemeen Ziekenhuis (in tegenstelling tot een los hiervan staand Algemeen Psychiatrisch Ziekenhuis). | |
PG
Afkorting van psychogeriatrie (de behandeling van ouderen met psychische problemen of psychiatrische ziekten). | |
Profylaxe
Het voorkómen van het ontstaan van een bepaalde ziekte (bijvoorbeeld door inenting) of het tijdens een ziekte voorkómen van het optreden van een bepaalde complicatie (bijvoorbeeld door een bepaalde behandeling). Heeft dezelfde betekenis als het woord prev | |
Progressieve myopie
Toenemende bijziendheid. | |
Psychiater
Iemand die zich na zijn artsexamen gespecialiseerd heeft in de behandeling van psychiatrische ziektebeelden, ziekten of stoornissen van de geest en de persoonlijkheid. | |
Psycholoog
Iemand die een universitaire studie in de 'wetenschap van het menselijk gedrag' heeft voltooid. Past ook behandelingen toe, maar mag (in tegenstelling tot een psychiater) geen medicijnen voorschrijven. | |
Psychotherapie
Behandeling die een verlichtend effect heeft op een emotionele, gedragsmatige of mentale (psychische) stoornis, waarbij het gesprek tussen patiënt en behandelaar centraal staat en medicijnen, indien voorgeschreven, slechts een aanvullende waarde hebben. | |
Psychotische depressie
Meest ernstige vorm van een depressie, die gepaard gaat met een verstoorde realiteitsbeleving met hallucinaties en wanen, die echter wel bij de somberheid passen (thema bijvoorbeeld: ondergang, schuld, boete, verrotting) en daarom stemmingscongruent genoe | |
Rapid cycler
Vorm van manisch-depressiviteit met per jaar vele (meer dan vier) ziekte-episoden. Het lijkt erop dat de achtergronden van dit beeld anders zijn en ook de behandeling moeilijker is dan bij mensen met een manisch-depressieve stoornis waarbij een kleiner aa | |
Realiteitszin
Het vermogen om de werkelijkheid juist in te schatten. Is bij een groot aantal psychiatrische ziekten gestoord. | |
Recidiverend
Steeds weer terugkerend (bijvoorbeeld een recidiverende depressie): een nieuwe aanval van een reeds eerder doorgemaakte en (schijnbaar) genezen aandoening. | |
Recruitment
Letterlijk: versterking. Het als onaangenaam hard ervaren van een geluid, dat voor een goed- of normaalhorende niet hinderlijk is. | |
Repatriëring
Het terugbrengen naar eigen land van in het buitenland ziek geworden mensen. | |
Rigiditeit
Stijfheid van de spieren als gevolg van een ziekte (in tegenstelling tot stijfheid daags na een ongebruikelijk grote lichamelijke inspanning). | |
RM
Afkorting van rechterlijke machtiging, een juridische maatregel waarmee iemand ook tegen zijn wil in een psychiatrisch ziekenhuis kan worden opgenomen. In tegenstelling tot bij een IBS, verloopt de gehele procedure hier van meet af aan via de rechtbank. | |
Scheikunde
De wetenschap die zich bezig houdt met het onderzoek van de samenstelling van de stoffen uit de (kleinste) elementen en de manier waarom deze met elkaar reacties en onderlinge verbindingen aan kunnen gaan. | |
Second opinion
Letterlijk: tweede mening. Men raadpleegt voor hetzelfde probleem een tweede arts of specialist met het doel om diens zienswijze over de diagnose of behandeling te krijgen en te vergelijken met de eerder gestelde diagnose. | |
Seizoensafhankelijk
Relatie tussen het optreden van ziekteverschijnselen en de tijd van het jaar of het seizoen, zoals bij veel mensen met een allergische aandoening het geval is (bijvoorbeeld hooikoorts). | |
SIRE
Afkorting van stichting ideële reclame. | |
Slaapdeprivatie
Het kunstmatig onthouden van slaap met een therapeutisch doel, bijvoorbeeld bij de behandeling van mensen met een ernstige depressie. Wordt ook wel toegepast bij het vermoeden op epilepsie wanneer het EEG (onderzoek van de hersenactiviteit) geen afwijking | |
Unipolair
Letterlijk: éénpolig. Bij stemmingsstoornissen gebruikt om aan te geven dat het ziektebeeld alleen (eventueel meermalen terugkerende) depressies omvat. Staat tegenover bipolair, waarbij naast episoden met depressie ook manische episoden voorkomen. | |
Waandenkbeelden
Rotsvaste overtuiging die niet klopt met de werkelijkheid en die, ondanks alle tegenargumenten en feiten die redelijkerwijze genoeg zouden moeten zijn om de overtuiging te weerleggen, toch gehandhaafd blijft. | |
